Zapomniane ofiary Holokaustu. Pamięć o Świadkach Jehowy

27 stycznia, w rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz-Birkenau, obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. To dzień refleksji nad tragedią milionów ludzi zamordowanych przez hitlerowski reżim — wśród nich 6 milionów Żydów oraz miliony innych ofiar: Polaków, Romów i Sinti, osób z niepełnosprawnościami, homoseksualistów i więźniów politycznych. W tej historii szczególne miejsce zajmują również Świadkowie Jehowy — grupa przez lata pozostająca na marginesie zbiorowej pamięci.

Świadkowie Jehowy byli jedyną grupą chrześcijan oznaczaną w obozach koncentracyjnych odrębnym symbolem — fioletowym trójkątem. Trafiali do więzień i obozów nie z powodów etnicznych, lecz wyłącznie ze względu na swoje przekonania religijne. Odmawiali służby wojskowej, nie zgadzali się na pozdrowienie „Heil Hitler” i nie akceptowali nazistowskiej ideologii nienawiści, rasizmu i przemocy.

Jak podkreślała była więźniarka Auschwitz Anna Pawełczyńska, choć stanowili niewielką grupę, ich postawa wyróżniała się wyjątkową spójnością moralną i ideologiczną. Również historycy, w tym prof. Detlef Garbe, zwracają uwagę, że Świadkowie Jehowy należą do „zapomnianych ofiar hitleryzmu”, mimo że tysiące z nich doświadczyło brutalnych prześladowań, a wielu zapłaciło za wierność sumieniu życiem.

Według danych Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau, Świadkowie Jehowy znajdowali się wśród pierwszych więźniów obozu. Co najmniej 35 procent z osadzonych tam Świadków zginęło. Nazistowskie władze dawały im możliwość odzyskania wolności w zamian za wyrzeczenie się wiary i lojalność wobec reżimu — propozycję, którą wielu odrzuciło.

Szacuje się, że w okupowanej Europie ofiarą prześladowań padło około 13 400 Świadków Jehowy, z czego około 1 600 poniosło śmierć. Wśród ofiar znalazły się także setki dzieci, często brutalnie odbieranych rodzicom.

Dziś Świadkowie Jehowy w Polsce i na świecie podejmują działania, by przypominać o tej części historii Holokaustu oraz jej znaczeniu dla praw człowieka. Zachowywanie pamięci o wszystkich ofiarach — także tych mniej znanych — pozostaje jednym z najważniejszych obowiązków współczesnego świata.