14 lutego 1942 – powstanie Armii Krajowej

Geneza i powstanie

Armia Krajowa (AK), działająca również pod nazwą Siły Zbrojne w Kraju, była największą podziemną armią w okupowanej Europie podczas II wojny światowej. Stanowiła integralną część Polskich Sił Zbrojnych i podlegała Naczelnemu Wodzowi na emigracji.

Jej początki sięgają września 1939 r., gdy po kapitulacji Warszawy gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz rozpoczął organizowanie konspiracyjnych struktur wojskowych. Najpierw powstała Służba Zwycięstwu Polski (SZP), następnie przekształcona w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), podporządkowany rządowi emigracyjnemu.

14 lutego 1942 r., rozkazem Naczelnego Wodza gen. Władysław Sikorski, ZWZ został przemianowany na Armię Krajową. Tym samym podkreślono wojskowy charakter podziemia – była to armia wszystkich żołnierzy w służbie czynnej w kraju.

Obszar działania i struktura

Armia Krajowa działała na terytorium okupowanej Rzeczypospolitej Polskiej – zarówno pod okupacją niemiecką, jak i sowiecką. Po wkroczeniu Armii Czerwonej 4 stycznia 1944 r. sytuacja AK stała się szczególnie trudna, gdyż władze ZSRR nie uznawały struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Zadania AK obejmowały:

tworzenie zakonspirowanych struktur wojskowych,

prowadzenie bieżącej walki z okupantem (sabotaż, dywersja, wywiad),

ochronę cywilnych struktur Polskiego Państwa Podziemnego,

przygotowanie powstania powszechnego w końcowej fazie wojny.

W ramach działalności organizowano Odtwarzanie Sił Zbrojnych (OSZ) – budowę struktur terenowych i taktycznych, które miały zostać ujawnione w momencie otwartej walki.

Największe operacje

Najważniejszą operacją militarną AK była akcja „Burza”, mająca na celu wystąpienie zbrojne przeciw Niemcom w momencie zbliżania się Armii Czerwonej i wystąpienie wobec niej jako gospodarze terenu.

Kulminacją tej akcji było Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 2 października 1944 r.) – największe zbrojne wystąpienie podziemia w okupowanej Europie. Celem było wyzwolenie stolicy przed wkroczeniem wojsk sowieckich i zamanifestowanie suwerenności państwa polskiego.Strategicznym, choć niezrealizowanym celem AK było ogólnonarodowe powstanie powszechne, które miało objąć cały kraj w końcowej fazie wojny.Skala działalności i straty

Armia Krajowa była największą podziemną armią w okupowanej Europie – w szczytowym momencie liczyła kilkaset tysięcy zaprzysiężonych żołnierzy.

Według niemieckich statystyk między sierpniem 1942 a lipcem 1944 r. siły całego polskiego podziemia, w tym AK:

zabiły 9671 Niemców,

zabiły 11 481 Polaków i Ukraińców podejrzewanych o współpracę z okupantem.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej wielu żołnierzy AK zostało aresztowanych, wywiezionych do łagrów lub zmuszonych do działalności w dalszej konspiracji przeciwko narzuconej władzy komunistycznej.

Znaczenie historyczne

Armia Krajowa była fundamentem funkcjonowania Polskie Państwo Podziemne – unikalnej w skali Europy struktury państwowej działającej w warunkach okupacji. Jej działalność łączyła walkę zbrojną, administrację cywilną, sądownictwo podziemne oraz edukację.

Dziedzictwo AK pozostaje jednym z najważniejszych elementów polskiej pamięci historycznej i symbolem walki o niepodległość w XX wieku.