Isep – zapomniana wieś w sercu Żywca

Dziś niewielu mieszkańców Żywca zdaje sobie sprawę, że w granicach współczesnego miasta istniała niegdyś samodzielna wieś o wyraźnej tożsamości i bogatej historii – Isep. Choć obecnie teren ten stanowi część dzielnicy Sporysz, jeszcze w pierwszej połowie XX wieku Isep funkcjonował jako odrębna jednostka administracyjna i społeczna, posiadająca własne struktury, mieszkańców oraz specyficzny charakter.

Od przysiółka do siedziby gminy

Początki Ispu sięgają czasów, gdy był on jedynie przysiółkiem Sporysza. Stopniowo jednak osada rozwijała się i usamodzielniła, zyskując status osobnej wsi, a z czasem także siedziby gminy Isep. Proces ten był efektem zarówno wzrostu liczby ludności, jak i korzystnego położenia geograficznego, sprzyjającego rozwojowi rzemiosła i drobnego przemysłu.

W 1934 roku Isep utracił samodzielność, zostając włączonym do gminy Sporysz. Ostateczny kres jego odrębności administracyjnej nastąpił 1 stycznia 1950 roku, kiedy to – wraz ze Sporyszem, Zabłociem, Pawlusiami i Kocurowem – znalazł się w granicach miasta Żywca.

Położenie i zasięg dawnej wsi

Dawny Isep położony był przy ujściu rzeki Koszarawy do Soły, na wschód od mostu na Sole, wzdłuż linii kolejowej prowadzącej w kierunku Suchej Beskidzkiej. Zabudowa wsi rozciągała się pomiędzy dzisiejszymi ulicami Handlową i Węglową, obejmując również fragmenty obecnych terenów Parku Habsburgów oraz południowe rejony Śródmieścia.

Na obszarze dawnego Ispu znajdują się dziś m.in. osiedla 700-lecia, Parkowe i Pod Grapą. Do wsi należał także fragment ulicy Kościuszki – na odcinku od Handlowej do Węglowej. W miejscu dzisiejszego Domu Towarowego „Centrum” funkcjonował niegdyś sklep zegarmistrzowski Klipsteina, będący jednym z przykładów lokalnego handlu i rzemiosła.

Społeczność i życie gospodarcze

Isep zamieszkiwała głównie ludność uboższa, w tym liczna społeczność żydowska, która odgrywała istotną rolę w życiu handlowym i usługowym wsi. Pomimo skromnych warunków, na terenie Ispu rozwijały się drobne zakłady przemysłowe i rzemieślnicze.

Dzięki umocnieniom brzegów Soły, prowadzonym w latach 1829–1833, powstały tu m.in. folusz, młyn papierniczy oraz magazyn. W okresie międzywojennym funkcjonowała Fabryka Likierów i Rosolisów Wilhelma Glasnera, a w 1921 roku uruchomiono zakład piernikarski, który stał się jednym z lokalnych punktów produkcyjnych.

Ludność Ispu w liczbach

Zgodnie ze spisem ludności z 1910 roku Isep liczył 697 mieszkańców. W 1921 roku liczba ta spadła do 579 osób. Struktura wyznaniowa była zróżnicowana: 486 mieszkańców deklarowało wyznanie rzymskokatolickie, 90 – mojżeszowe, 2 – ewangelickie, a 1 osobę zaliczono do innego wyznania chrześcijańskiego. Zdecydowana większość mieszkańców, bo 565 osób, określała swoją narodowość jako polską.

Spory o przyłączenie do Żywca

Pierwsze próby przyłączenia Ispu do Żywca pojawiły się już w 1921 roku. Spotkały się one jednak ze sprzeciwem Karola Stefana Habsburga, największego płatnika podatków na tym obszarze, który miał istotny wpływ na lokalne decyzje administracyjne.

Podczas okupacji niemieckiej w 1939 roku Isep został włączony do miasta Żywca, jednak po zakończeniu II wojny światowej przywrócono wcześniejszy podział administracyjny. Dopiero decyzja z 1950 roku trwale włączyła dawną wieś w struktury miejskie.

Ślady, które pozostały

Choć Isep zniknął z map administracyjnych, jego obecność wciąż można odnaleźć w przestrzeni miasta. O dawnej wsi przypominają nazwy ulic: Isep, Habdasówka, Nad Koszarawą oraz Pola Lisickich, położone w dzielnicy Sporysz. Są one cichym, lecz trwałym świadectwem historii miejsca, które przez dziesięciolecia współtworzyło krajobraz społeczny i gospodarczy Żywca.

Historia Ispu jest przykładem przemian, jakim podlegały niewielkie osady wchłaniane przez rozwijające się miasta. Choć wieś przestała istnieć jako samodzielna jednostka, jej dziedzictwo nadal stanowi ważny element lokalnej tożsamości i pamięci historycznej Żywca.