Nowy Rok – historia i tradycje na świecie

Nowy Rok to międzynarodowe święto obchodzone 1 stycznia każdego roku według kalendarza gregoriańskiego. W Polsce jest to dzień ustawowo wolny od pracy, a jego nadejście wiąże się z licznymi zwyczajami i tradycjami, z których najbardziej rozpowszechnionym jest huczne świętowanie o północy z 31 grudnia na 1 stycznia, często symbolicznie rozpoczynane otwarciem butelki szampana.

Sylwester – początek noworocznych obchodów

Dzień poprzedzający Nowy Rok w polskiej tradycji nazywany jest sylwestrem. Nazwa ta pochodzi od imienia papieża Sylwestra I, który wspominany jest w liturgii Kościoła rzymskokatolickiego właśnie 31 grudnia. Z czasem dzień ten stał się okazją do zabaw, bali i spotkań towarzyskich, których celem jest pożegnanie starego roku i radosne powitanie nowego.

Antyczne korzenie Nowego Roku

Zwyczaj rozpoczynania roku 1 stycznia wywodzi się ze starożytnego Rzymu. W tym dniu czczono Janusa – boga bram, drzwi i wszelkich początków, przedstawianego z dwiema twarzami, spoglądającymi jednocześnie w przeszłość i przyszłość. Od jego imienia pochodzi nazwa miesiąca styczeń w wielu językach, m.in. angielskim (January) i niemieckim (Januar).

Warto jednak zaznaczyć, że pierwotnie w kalendarzu rzymskim nowy rok rozpoczynał się 1 marca. Śladem tego są nazwy kolejnych miesięcy: wrzesień, październik, listopad i grudzień, które wywodzą się od łacińskich liczebników oznaczających odpowiednio 7., 8., 9. i 10. miesiąc roku (septem, octo, novem, decem). Zmiana początku roku na styczeń została wprowadzona z powodów administracyjnych, aby nowo wybrani konsulowie mogli objąć urząd przed rozpoczęciem sezonu działań wojennych, m.in. w Iberii.

Nowy Rok w tradycjach chrześcijańskich

Wyznawcy prawosławia oraz część grekokatolików, którzy posługują się kalendarzem juliańskim, obchodzą Nowy Rok 1 stycznia według tego kalendarza, co odpowiada 14 stycznia w kalendarzu gregoriańskim. Towarzyszą temu tradycyjne zabawy zwane małankami, odbywające się w nocy z 13 na 14 stycznia.

Nowy Rok w kulturach Azji

W wielu kulturach Azji data Nowego Roku nie jest stała i zależy od kalendarza księżycowego lub księżycowo-słonecznego.

W buddyzmie mahajana, praktykowanym m.in. w Chinach, Korei, Tybecie, Nepalu, Mongolii, Wietnamie i Japonii, Nowy Rok przypada po pierwszej styczniowej pełni Księżyca. Szczególną odmianą jest buddyzm tybetański, w którym Nowy Rok – Losar – obchodzony jest dzień po nowiu Księżyca następującym po wejściu Słońca w obszar gwiazdozbioru Barana. Data ta może znacznie różnić się w poszczególnych latach.

Chiński Nowy Rok wyznaczany jest zgodnie z kalendarzem chińskim i zwykle przypada na drugi, a czasem trzeci nów Księżyca po przesileniu zimowym. Podobnie obchodzone jest święto Tết w Wietnamie oraz Seollal w Korei, będące jednym z najważniejszych świąt rodzinnych w tych krajach.

Nowy Rok w buddyzmie therawada

W krajach Azji Południowo-Wschodniej, takich jak Tajlandia, Mjanma, Sri Lanka, Laos czy Kambodża, gdzie dominuje buddyzm therawada (i hinajana), tradycyjnie Nowy Rok rozpoczynał się wraz z pierwszą pełnią Księżyca w kwietniu. Współcześnie święto to ma zazwyczaj stałą datę i obchodzone jest 13 kwietnia, często w formie radosnych festiwali wody.

Podsumowanie

Choć Nowy Rok kojarzy się dziś głównie z datą 1 stycznia, jego obchody mają różnorodne formy i terminy, zależne od tradycji religijnych, kulturowych i kalendarzowych. Niezależnie jednak od miejsca na świecie, święto to symbolizuje nowy początek, nadzieję oraz chęć odnowy – zarówno w wymiarze osobistym, jak i społecznym.