Walentynki – historia, tradycje i kontrowersje

Walentynki, znane jako dzień zakochanych, są obchodzone 14 lutego w wielu krajach na całym świecie. W Europie południowej i zachodniej święto to ma swoje korzenie już w średniowieczu, natomiast do Europy północnej i wschodniej dotarło znacznie później.

Pochodzenie i związki ze starożytnością

Choć święto związane jest z katolickim świętym Walentym, niektóre zwyczaje mają korzenie w tradycjach starożytnego Rzymu. W Cesarstwie Rzymskim w tym okresie obchodzono obrzędy związane z poszukiwaniem wybranki serca, m.in. poprzez losowanie jej imienia ze specjalnej urny. Współczesne Walentynki nie mają jednak bezpośredniego związku z jednym konkretnym rzymskim świętem, choć bywają kojarzone z postaciami mitologicznymi, takimi jak Kupidyn, Eros, Pan czy Juno Februata.

Niektórzy historycy wskazują również na związek z rzymskimi Luperkaliami – świętem obchodzonym 14–15 lutego ku czci Junony, bogini kobiet i małżeństwa, oraz Pana, boga przyrody.

Walentynki w Europie i w Polsce

Za rozpowszechnienie Walentynek w Wielkiej Brytanii odpowiada sir Walter Scott (1771–1832), który spopularyzował je w literaturze. Do Polski obchody tego święta dotarły dzięki kultowi św. Walentego z Bawarii i Tyrolu. Nieformalne obchody rozpoczęły się w latach 80. XX wieku i były nazywane „Walentynkami”.

W 1989 roku m.in. Stowarzyszenie Młodzieży Niepełnosprawnej „Alfa” z Bytomia zaczęło dystrybuować kartki walentynkowe. Popularność święta wzrosła w latach 90. XX wieku, głównie dzięki inicjatywie Niny Kowalewskiej-Motlik, dyrektorki wydawnictwa Harlequin, która promowała Walentynki w telewizji razem z Niną Terentiew. Według Kowalewskiej-Motlik polska nazwa święta została zaproponowana przez telewidzów.

Miejsca kultu św. Walentego

W Polsce relikwie św. Walentego przechowywane są m.in. w Lublinie, Krakowie i Chełmnie, gdzie 14 lutego organizowane są uroczystości ku czci patrona zakochanych. Stałym elementem obchodów jest wręczanie walentynkowych kartek, najczęściej czerwonych i w kształcie serca, z wierszykiem lub wyznaniem miłości.

Chełmno organizuje od 2002 roku wydarzenia kulturalno-rozrywkowe pod nazwą „Walentynki Chełmińskie”, łącząc lokalny kult św. Walentego z anglosaską tradycją. Najważniejszym miejscem kultu świętego jest jednak bazylika w Terni, gdzie relikwiarz z jego szczątkami nosi inskrypcję: „Święty Walenty patron miłości”. W Terni obchodzone są również rocznice ślubów oraz wręczana nagroda „Rok Miłości”. W 1997 roku list do par narzeczonych przesłał Jan Paweł II, a jego przesłanie wyryto na marmurowej tablicy przy grobie świętego.

Kontrowersje i krytyka

Walentynki budzą również kontrowersje. Część społeczeństwa krytykuje je jako przejaw amerykanizacji i komercjalizacji, obcy polskiej kulturze, a także narzędzie wykorzystywane przez biznes do pobudzania sprzedaży między Bożym Narodzeniem a Wielkanocą.

Dla osób pozostających w pojedynkę, tzw. quirkyalone, święto może mieć charakter opresyjny, dlatego 14 lutego obchodzony jest przez tę społeczność jako International Quirkyalone Day – antywalentynki.

Niektóre grupy religijne, takie jak Świadkowie Jehowy, odrzucają Walentynki ze względu na ich pogańskie pochodzenie. W krajach islamskich, np. w Pakistanie i Indiach, zwyczaje walentynkowe, w tym wysyłanie kartek, bywają potępiane jako niezgodne z duchem religii.

Walentynki to zatem święto o bogatej historii, łączące elementy religijne, starożytne tradycje i nowoczesną kulturę popularną, które budzi zarówno entuzjazm, jak i kontrowersje.