Wielka Racza – strażniczka historii i tradycji Żywiecczyzny

Wznosząca się na 1236 m n.p.m. Wielka Racza to jeden z najwyższych i najbardziej rozpoznawalnych szczytów Beskidu Żywieckiego. Od lat przyciąga turystów rozległymi panoramami oraz wyjątkową atmosferą, ale jej znaczenie wykracza daleko poza walory krajobrazowe. To miejsce, w którym splatają się legenda, historia pogranicza i pamięć o burzliwych dziejach XX wieku.

Legenda o nazwie

Według przekazów nazwa „Wielka Racza” wywodzi się od słowa „raczyć się”. Na szczycie miała odbyć się uroczysta uczta kończąca wieloletnie spory graniczne między rodem Komorowskich władających Żywiecczyzną a ich węgierskimi sąsiadami. Podczas spotkania obie strony „raczyły się” winem, pieczętując porozumienie. Choć trudno dziś oddzielić legendę od faktów, opowieść ta na trwałe wpisała się w lokalną tradycję.

Schronisko i wojenne losy

Przełomowym momentem w historii góry było otwarcie w 1934 roku schroniska turystycznego. Jego pierwszym gospodarzem został Bronisław Jarosz, który wiązał z obiektem ambitne plany rozwoju. Wybuch II wojny światowej brutalnie je przerwał. Rodzina Jaroszów musiała zmierzyć się z okupacyjną rzeczywistością, a schronisko przejęła niemiecka organizacja Beskidenverein.

W latach 1941–1945 stoki Wielkiej Raczy służyły szkoleniom narciarskim żołnierzy, a na szczycie utworzono punkt obserwacyjny z reflektorami przeciwlotniczymi. Obiekt stał się zapleczem dla niemieckiej załogi wojskowej. Po zakończeniu wojny budynek był zniszczony i ograbiony, a jego przyszłość długo stała pod znakiem zapytania.

Ocalenie i nowy rozdział

Dzięki zaangażowaniu pasjonatów gór, w tym Edwarda Moskały, w latach 60. schronisko uniknęło rozbiórki. Po remoncie znów zaczęło tętnić życiem, stając się ważnym punktem na mapie beskidzkich wędrówek. W kolejnych dekadach rozwijała się infrastruktura turystyczna, a sama Wielka Racza zyskała platformę widokową, z której rozciągają się imponujące panoramy na Beskidy i Tatry.

Symbol pogranicza i pojednania

Po 1989 roku znaczenie Wielkiej Raczy jako miejsca spotkań jeszcze wzrosło. Otwarcie przejścia turystycznego między Rycerką Górną a słowacką Oszczadnicą umożliwiło swobodny ruch w regionie. W 2010 roku na szczycie stanął krzyż pojednania polsko-czesko-słowackiego – symbol współpracy i dobrosąsiedzkich relacji narodów pogranicza.

Dziś Wielka Racza to nie tylko popularny cel wycieczek, ale także żywy świadek historii. Łączy w sobie legendę, dramat wojny i ducha współczesnej integracji. Pozostaje symbolem Beskidu Żywieckiego – miejscem, gdzie natura spotyka się z pamięcią o przeszłości i nadzieją na przyszłość.