Erich von dem Bach-Zelewski i tragedia Akcji Żywiec

Aktion Saybusch – dramat tysięcy mieszkańców Żywiecczyzny. Niemiecki plan germanizacji regionu

Jesienią 1940 roku Żywiecczyzna stała się miejscem jednej z największych akcji wysiedleńczych przeprowadzonych przez niemieckiego okupanta na ziemiach polskich. Aktion Saybusch (Akcja Żywiec) była elementem nazistowskiego planu „Heim ins Reich”, którego celem było usunięcie polskiej ludności i zasiedlenie tych terenów niemieckimi kolonistami.

Za przeprowadzenie akcji odpowiadały niemieckie struktury SS i policji, a jednym z najważniejszych dowódców odpowiedzialnych za jej przebieg był Erich von dem Bach-Zelewski, wyższy dowódca SS i policji na Śląsku. To właśnie pod jego nadzorem rozpoczęto brutalne wysiedlenia mieszkańców Żywiecczyzny.

Nocne najścia i przymusowe wysiedlenia

Akcja rozpoczęła się 22 września 1940 roku o godzinie 5:00 rano. Niemieckie oddziały policji, SS oraz Gestapo wkroczyły do wielu miejscowości, nakazując mieszkańcom opuszczenie swoich domów. Ludzie często mieli zaledwie kilkanaście minut na spakowanie najpotrzebniejszych rzeczy.

Rodziny były wyciągane z domów, a ich gospodarstwa przejmowane przez okupanta. Szczególnie dramatyczny był fakt, że wysiedlano całe pokolenia mieszkańców – rolników, rzemieślników i zwykłe rodziny, które od pokoleń związane były z tą ziemią.

Około 17,5 tysiąca osób pozbawionych domów

W okresie od września do grudnia 1940 roku Niemcy wysiedlili z Żywiecczyzny około 17,5 tysiąca Polaków. Wysiedlonych kierowano do punktów zbiorczych m.in. w Żywcu, Rajczy i Suchej, a następnie transportowano w ciężkich warunkach do Generalnego Gubernatorstwa – głównie na Lubelszczyznę i Kielecczyznę.

Dla wielu rodzin oznaczało to utratę całego dorobku życia. Pozostawione domy, pola i gospodarstwa trafiały w ręce niemieckich osadników, przede wszystkim kolonistów sprowadzonych z Bukowiny.

Von dem Bach-Zelewski na Żywiecczyźnie

Erich von dem Bach-Zelewski osobiście interesował się przebiegiem akcji. Odwiedzał miejscowości na terenie Żywiecczyzny, m.in. Sól, gdzie nadzorował działania niemieckich służb i przejmowanie polskich gospodarstw.

Po wojnie jego nazwisko stało się symbolem niemieckiego terroru. Był odpowiedzialny za liczne zbrodnie popełnione podczas okupacji, w tym za brutalne działania SS na terenach okupowanej Polski.

Plan stworzenia „niemieckiej” Żywiecczyzny

Aktion Saybusch nie była przypadkową akcją. Stanowiła część szeroko zakrojonej polityki nazistowskich Niemiec, której celem była całkowita germanizacja zajętych terenów. Żywiecczyzna miała zostać przekształcona w obszar zamieszkany przez ludność niemiecką, a Polacy mieli zostać usunięci.

Dziś wydarzenia z 1940 roku pozostają jednym z najbardziej bolesnych rozdziałów historii regionu. W wielu miejscowościach Żywiecczyzny wciąż żyją potomkowie osób, które zostały wtedy brutalnie wyrwane ze swoich domów.

Aktion Saybusch przypomina, jak wielką cenę mieszkańcy regionu zapłacili za zachowanie swojej ziemi, tożsamości i polskości.